De verhalenreeks 'Onderweg' door Martin Spaargaren (7): 'Alex in het roze'

In de verhalenreeks ‘Onderweg’ (iedere maand een verhaal op radioaalsmeer.nl) ontmoet Martin Spaargaren mensen die hij tegenkomt in en rond Aalsmeer. Toevallige ontmoetingen, ditmaal in het centrum van Amsterdam, groeien uit tot kleine portretten van gewone mensen met bijzondere verhalen. Ontmoetingen zonder afspraak, maar met aandacht, want wie luistert, hoort altijd meer dan verwacht.

Voor en achter de katheder van de vakgroep Mediaevistiek aan de UvA liepen in mijn tijd een stel zonderlingen rond. De zonderling die ik tot mijn verbazing op een terras aan het Praamplein –de Rede van Aalsmeer– aantrof, had ik eerder op Roze Zaterdag verwacht, dat die dag in Amsterdam was losgebarsten. “Joh! Doe jij hier? Moet jij niet feest vieren in Amsterdam?”

De lezer moet weten dat vrijwel iedere Mediaevist iets anders is gaan doen. De hachelijke vraag “weet je wat er van die-en-die is terechtgekomen?” werd dapper en uitvoerig beantwoord en tegenwoordig blijk ik collega’s te hebben die vrachtwagenchauffeur zijn geworden, iemand die de kar van de Voedselbanken lang heeft getrokken, leraren in het middelbaar onderwijs, er is een belastingspecialist en er zitten twee hoogleraren tussen – dat zagen we al wel aankomen. Alex opende een restaurantje in Utrecht, daarna nog één erbij in Den Bosch en het liep als een trein. Dat betekende voor Alex en zijn partner Boris dat zij 25 uur per dag en 8 dagen in de week aan het werk waren. Dat houdt niemand vol en vervolgens liep na twintig jaar de relatie stuk en ze besloten de zaak van de hand te doen.

Alex kocht de “Spartacus”, een zeiljacht, en woei de hele wereld over. Op zoek naar een etablissement zat hij op het Praamplein een beetje in het rond te kijken. De Praam was niet alleen gesloten, maar ook gebarricadeerd, voor Joppe was het te vroeg… en nee, hij moest niet in Amsterdam zijn vandaag. Dat vroeg om wat uitleg, vond ik. Alhoewel – gezien de berichtgeving van de laatste weken… kinderen op fatbikes die in Amersfoort een homo aftuigen, Flinke Jongens in Zandvoort: idem, en dan die gek in Berlijn…

De jaren ’80 waren geweldig voor de gay scene in Amsterdam, vertelde Alex. Maar er is sprake van een golfbeweging en de laatste jaren zit de scene in een negatieve spiraal. Officieel –hij maakte aanhalingstekens in de lucht met zijn vingers– is er sprake van meer en meer tolerantie en acceptatie, maar in de praktijk is daar op straat steeds minder van te merken. Homo-zijn is weer ouderwets ‘slecht’, de onveiligheid op straat is voor homo’s kwadratisch toegenomen, je wordt neergeslagen, bespuugd, neergestoken…

“Vergeet niet dat het officiële positieve beeld wordt uitgedragen door mensen van buiten de scene – en die weten van niets. Jarenlang hebben Boris en ik achter elkaar over straat gelopen, met een paar meter ruimte tussen ons in, zodat we om de beurt elkaar in de gaten konden houden. De term ‘flikker’ is inmiddels een geuzennaam geworden, waar het eerder door de niet-scene als belediging was bedoeld. “Tegelijkertijd was en is de gay scene een enórm gedifferentieerde club, de één heeft voorkeuren die een ander totaal niet deelt. En het is ook een vreselijk creatieve gemeenschap die bepalend is en was voor bijvoorbeeld mode en haardracht.” Tja, dat viel niet te ontkennen. “De cuisine ook?” vroeg ik. – “Franse homo’s,” wist Alex met een grote grijns. – “Ah, juist, ik had het kunnen weten.”

Ook popmuziek uit de jaren ’80 was veelal een roze aangelegenheid. “Weet je voor wie ik veel bewondering had?” vroeg Alex. “Voor Jimmy Somerville, die van ‘Smalltown Boy’! wanneer was dat? ’84 of zo? In dat filmpje op MTV zie je precies waar hij in zijn dagelijkse leven last van had, in dat mooie Glasgow van hem. Om in die tijd in het volkomen homofobe Engeland een clip op te nemen met een dergelijke inhoud, dan moet je wel heel veel lef hebben!” Dat nummer kende ik; het had me altijd al aangestaan.  Ik haalde me het intro van de clip voor de geest. Er klopt namelijk iets niet met de trein, het spoor en de wissels…

De late jaren ’70 en de jaren ’80 waren natuurlijk ook de periode van AIDS, dat ineens in de scene rondwaarde. Het betekende het einde van meerdere Roze Tempels in de stad, de uitbundigheid verdween. “Ondertussen mijd ik de drukte, de menigtes. De anti-homobeweging kruipt onder hun steen vandaan, en dat levert voor ons een gevoel van complete onveiligheid op. Toen we nog op de universiteit zaten, kon ik hand in hand over straat; Amsterdam had de naam de “Gay Capital” van de wereld te zijn. Toen misschien wel, voor nu is het complete onzin. Zou je nu hand in hand over straat gaan, breekt de pleuris uit met homofoben van alle gezindten – hoewel niet alle gezindten homofoob zijn. Moslims bijvoorbeeld zijn opgegroeid in een cultuur waar alles dat homo is, wordt veroordeeld. De kids handelen ernaar en dat geldt ook voor de reli-gekkies, de discipelen van Tate…”

“Ik vraag me af, Alex – hoe zat dat dan toen je met je zeilert onderweg was?” – “Je bedoelt hoe veilig voelde ik me? Nou, je moet, waar je ook bent, vreselijk uitkijken, maar er zijn over de hele wereld verspreid ‘roze netwerken’ te vinden. Zeker het cabinepersoneel van de luchtvaartbedrijven is goed op de hoogte van actuele situaties waar ook ter wereld en die info wordt gedeeld. Dus was ik via-via tamelijk goed op de hoogte van waar het veilig was en waar niet. Wel eens van ‘de Spartacus’ gehoord?” – “Ja, dat zeg je net, je zeilert.” – “Nee, de Spartacus-gids! Die hield op de hele wereld de veilige stadswijken, bars, hotels, restaurants en clubs in de gaten. Zo’n beetje alle steden werden erin bijgehouden. In de VS waren en zijn nog steeds grote ‘communities’, maar de veiligheid is erg afhankelijk van de stad en de buurt. West-Hollywood in Los Angeles bijvoorbeeld, maar ook steden als San Francisco en New York gelden als veilig. Hoewel je steeds meer moet oppassen: toen ik een jaar of wat geleden mijn paspoort moest verlengen, heb ik Boris er uit voorzorg niet meer in gezet als gehuwde partner. En nu met Trump is homo-zijn in de VS gevaarlijk geworden en je weet: als Trump een windje laat, lopen hier de luiers vol…”

Martin Spaargaren

Foto: ter illustratie (Pexels)

Gepubliceerd: 26 september 2026 om 9:00 uur, geschreven door Elbert Huijts