Column: L’histoire se répète

Op radioaalsmeer.nl verschijnt iedere zondag een nieuwe column geschreven door en voor een Aalsmeerder of Kudelstaarter. Deze week de 77e column van Ernst de Jong: ‘L’histoire se répète’.

De afgelopen weken stonden verkiezingen wereldwijd volop in de belangstelling: van de deelstaatverkiezingen in Sachsen-Anhalt in Duitsland, Brazilië tot Israël en de Verenigde Staten. Vooral de Amerikaanse midterms trekken de aandacht. Niet alleen vanwege de politieke machtsverhoudingen in eigen land, maar vooral vanwege de gevolgen voor de internationale verhoudingen.

De Amerikaanse politiek wordt al jaren gekenmerkt door polarisatie. Trump zet internationale samenwerking onder druk, stelt het eigen belang voorop en laat weinig ruimte voor internationale rechtsorde. Zijn optreden tegenover de NAVO, zijn verhouding met Poetin en zijn houding tegenover de oorlog in Oekraïne maken duidelijk hoe kwetsbaar internationale samenwerking kan zijn. Nu de democraten de midterms hebben gewonnen is de macht van Trump aanzienlijk gekrompen in het binnenland en zal hij zijn ‘profielneurose’ moeten bevredigen door op het internationale toneel te acteren.

En Europa? Het continent dat ooit een hoofdrol speelde in de wereldpolitiek, lijkt steeds vaker achter de feiten aan te lopen. Terwijl geopolitieke spanningen toenemen, blijven lidstaten verdeeld. Zolang Europa niet met één stem spreekt, blijft zijn invloed beperkt. Het contrast is soms pijnlijk: we discussiëren over zomer- en wintertijd en plastic dopjes die niet van flessen getrokken kunnen worden, terwijl de strategische uitdagingen zich opstapelen.

De geschiedenis als waarschuwing
Wie naar het huidige Europa kijkt, ziet onvermijdelijk parallellen met de jaren dertig van de vorige eeuw. Destijds zorgden economische onzekerheid, maatschappelijke onvrede en politieke polarisatie voor een voedingsbodem waarin extremistische bewegingen konden groeien. In Duitsland, die z’n wonden nog likte als gevolg van de eerste wereldoorlog, wist Hitler die omstandigheden te benutten. Het ondermijnen van democratische instituties en het aanwijzen van zondebokken vormden uiteindelijk de opmaat naar de ondergang van de democratie, de start van de Tweede Wereldoorlog en de daarmee gepaard gaande Holocaust.

Bijna honderd jaar later staat Europa opnieuw onder druk. Russische agressie, cyberaanvallen, desinformatie en hybride oorlogsvoering bedreigen onze veiligheid. Tegelijkertijd groeit in Duitsland de steun voor de Alternative für Deutschland (AfD). Vooral in het voormalige Oost-Duitsland leeft onvrede over de ‘Deutsche Wiedervereinigng’. Veel inwoners voelen zich terecht onvoldoende gehoord, worden nog steeds beloond met een zogenaamd Oost Duits salaris en ervaren dus nog altijd een achterstandspositie ten opzichte van West-Duitsland. De AfD weet die gevoelens politiek te benutten.

Daar komt bij dat Duitsland zijn defensie moet versterken om Rusland af te schrikken. Persoonlijk vind ik een groeiende defensiemacht in Duitsland in combinatie met een groeiende extreemrechtse Afd geen gelukkige combinatie.

Natuurlijk is de situatie van vandaag niet gelijk aan die van de jaren dertig. Europa beschikt inmiddels over sterkere democratische instituties. Maar de geschiedenis leert ons wel dat democratie kwetsbaar wordt wanneer burgers het vertrouwen verliezen, tegenstellingen worden uitvergroot en instituties voortdurend ter discussie staan.

Wie denkt dat de democratische rechtsstaat vanzelf overeind blijft, speelt met vuur.

En Nederland dan?
Ook Nederland kende in de jaren dertig economische onzekerheid en politieke onrust. De regering-Colijn worstelde met de crisis en de maatschappelijke gevolgen daarvan. De NSB wist daarvan te profiteren, al bleef een politieke doorbraak uiteindelijk uit. Het was een waarschuwing dat ook onze samenleving niet immuun is voor radicalisering.

Vandaag zien we opnieuw een versnipperd politiek landschap. Een kabinet dat voortdurend afhankelijk is van steun buiten de eigen gelederen, heeft moeite om koersvast beleid te voeren. Als belangrijke besluiten blijven steken in politieke onderhandelingen. Het gevolg is dat burgers het vertrouwen in de politiek verliezen.

Maar het is te gemakkelijk om daarvoor alleen politici verantwoordelijk te houden. Democratie is niet ideaal, maar weet jij een beter alternatief? Luister naar elkaar, probeer verschillen te overbruggen én het algemeen belang boven je eigen belang te stellen

Begin dicht bij huis
Misschien moeten we daarom niet alleen naar Den Haag, Brussel, Berlijn of Washington kijken, maar ook naar onze eigen omgeving. In Aalsmeer hebben we een gemeentebestuur dat in staat is bestuurlijke continuïteit te bieden. Dat betekent niet dat iedereen het altijd eens hoeft te zijn met de gemaakte keuzes. Kritiek en debat horen juist bij een gezonde democratie.

Het gaat erom hoe we met verschillen omgaan. Democratie betekent niet dat iedereen zijn zin krijgt, maar dat besluiten zorgvuldig en op een transparante manier tot stand komen en dat bestuurders verantwoordelijkheid nemen.

Daar ligt misschien wel de belangrijkste les: democratie is geen vanzelfsprekendheid!

L’histoire se répète — de geschiedenis herhaalt zich. Die uitspraak klinkt vandaag bijzonder actueel. Maar geschiedenis herhaalt zich niet vanzelf. Wij mensen maken keuzes. Democratische instituties kunnen worden versterkt, maar ook afgebroken. En wegkijken is helaas ook een keuze.

Laten we voorkomen dat de generaties na ons, over honderd jaar opnieuw moeten vaststellen dat we dezelfde fouten hebben gemaakt.

Laten we liever kunnen zeggen: van de geschiedenis moeten we leren.

Ernst de Jong

Ernst de Jong

Ernst de Jong is een geboren Amsterdammer die sinds 2006 in Nieuw Oosteinde woont. Hij werkte 28 jaar als handelaar in grondstoffen, maar timmert tegenwoordig als zelfstandig ondernemer aan de weg. Naast diverse opdrachten als Consultant en Interim Manager, verkoopt hij bestaand hout, uit Oost-Europa in de Benelux. Dit hout wordt weer gebruikt in het interieur of er worden weer meubels van gemaakt. Schrijven vindt hij leuk, vandaar dat hij zich aansloot bij de redactie van Radio Aalsmeer en nu als columnist. 

Foto: Pixabay (ter illustratie)

Gepubliceerd: 8 november 2026 om 9:00 uur, geschreven door Elbert Huijts